Gušjón Sigurbjartsson
[ Smelliš til aš sjį stęrri mynd ]
Eftir Gušjón Sigurbjartsson: "Viš žurfum aš veita žróunarlöndum forgangsašgang aš matvęlamarkaši okkar og hjįlpa žeim aš framleiša og flytja śt matvęli, mešal annars til okkar."
Ķslenskur landbśnašur fęr įrlega 15 milljarša króna ķ formi markašsverndar og annaš eins ķ formi beinna styrkja, samtals um 30 milljarša. Starfskraftar bundnir ķ óhagkvęmri atvinnugrein eru sóun į veršmętum.

Um 30.000 Ķslendingar eru į vanskilaskrį og mörg heimili hafa lķtiš handa į milli. Ef samkeppnisverndin yrši felld nišur myndi žaš auka rįšstöfunartekjur mešalheimilis um allt aš 30-50 žśsund kr. į mįnuši. Fjölmörg heimili munar verulega um žį upphęš.

Matvęlaframleišsla į Ķslandi žarf aš laga sig aš ašstęšum į Ķslandi og umheimsins sem viš lifum ķ. Viš erum aš bisa viš aš framleiša hér į noršlęgri eyju żmislegt sem betra vęri aš flytja inn og žį helst frį žróunarlöndum sem vantar verkefni.

 

Hvaš eru nįgrannalöndin aš gera?

Innan Evrópusambandsins er opinn markašur meš matvęli sem stušlar aš hagkvęmni og lęgra verši1). ESB er stęrsti innflytjandi matvęla į heimsvķsu. Sambandiš hjįlpar žróunarlöndum aš selja vörur sķna inn į ESB svęšiš meš žvķ aš veita žeim forgang aš markašinum. Įrlega er matvara aš veršmęti um 10.000 miljaršar (€60 milljaršar) flutt inn į ESB svęšiš frį žróunarlöndum. Žetta er meira en fimm stórir innflytjendur matvęla į heimsvķsu gera samanlagt, ž.e. USA, Japan, Kanada, Įstralķa og Nżja-Sjįland. Opinberir styrkir til landbśnašar eru um 1% af opinberum śtgjöldum innan ESB. Hér į landi er opinber stušningur viš landbśnaš um 3% eša žrefalt meiri en ķ ESB.

 

Styrkir ESB til dreifbżlisins eru tengdir landnotkun, sem veldur minni óhagkvęmni en okkar framleišslutengdu styrkir gera.

 

Hvaš žurfum viš aš gera?

Eins og fram kemur hinni įgętu McKinsey skżrslu2) žurfum viš Ķslendingar, ef viš viljum nį lķfskjörum nįlęgra žjóša og halda ķ viš žęr, aš auka žjóšarframleišsluna verulega og draga śr óhagkvęmni. Sś vinna sem hafin er į vegum svokallašs Samrįšsvettvangs lofar góšu3).

 

Viš žurfum aš fella nišur samkeppnisvernd landbśnašarins meš žvķ aš opna į innflutning įn tolla og vörugjalda.

Viš žurfum aš hjįlpa žróunarlöndum til viš aš auka matvęlaframleišslu sķna og flytja śt, mešal annars til Ķslands. Veita žeim forgangsašgang aš okkar markaši žegar viš opnum.

Breyta žarf styrkjunum til landbśnašarins yfir ķ landnżtingartengda styrki.

 

Hvaš er vandamįliš?

Viš nišurfellingu samkeppnisverndar landbśnašarins veršur samdrįttur og fękkun starfa bęši hjį bśum og śrvinnslugreinum. Mestur veršur samdrįtturinn ķ kjśklinga- og svķnakjötsframleišslu og žar į eftir mjólkinni. Lambakjötiš héldi sķnu aš mestu. Gera mį rįš fyrir aš nokkur hundruš manns missi vinnuna nema eitthvaš verši aš gert. Žaš hversu margir fer eftir višbrögšum, hęfni og śtsjónarsemi žeirra sem fyrir verša og mótvęgisašgeršum samfélagsins.

 

Fjölmörg veršug verkefni bķša vinnufśsra handa. Réttlętanlegt er aš verja hluta žeirra 15 milljarša króna sem sparast viš nišurfellingu samkeppnisverndarinnar ķ veršug verkefni sem skapa störf fyrir žį sem missa žegar hśn hverfur.

 

Hjįlpum žeim til betra lķfs

Ķ Afrķku og vķšar um heiminn eru vanžróuš svęši žar sem matur er af skornum skammti og efnahagslķfiš vanžróaš. Til įrsins 2050 žarf matvęlaframleišsla į heimsvķsu aš tvöfaldast til aš fęša ķbśafjöldann sem žį veršur um 9 miljaršar. Hentugast er aš framleiša matvęli žar sem žau skortir, ašstęšur eru góšar og minnstu žarf aš kosta til. Svo hįttar vķša til ķ sólrķkum heitum löndum.

 

Viš žurfum aš veita žróunarlöndum forgangsašgang aš matvęlamörkušum okkar og hjįlpa žeim viš aš auka og bęta matvęlaframleišsluna og flytja hluta hennar śt. Viš žetta skapast mörg störf. Setja žarf af staš matvęlažróunarverkefni, rįša til žess fólk sem bżr yfir žekkingu og reynslu, mešal annars fólk sem losnar um viš nišurfellingu samkeppnishaftanna. Bęndur, fólk śr śrvinnslugreinum og fólk meš žekkingu į žróunarašstoš fengi vinnu viš veršug verkefni. Hluti hópsins fengi undirbśning og žjįlfun og myndi flytja tķmabundiš til valins žróunarsvęšis og hefjast handa. Heimamenn yršu rįšnir til sem flestra verka og žeim kennd vinnubrögšin enda markmišiš aš žeir tękju viš rekstrinum.

Ķ žessi veršugu verkefni žyrfti aš verja 3-5 miljöršum króna įrlega, jafnvel meiru. Aš hluta til vęri veriš aš nżta fé sem sparast viš nišurfellingu samkeppnisverndarinnar og aš hluta til mętti fęra til fjįrmagn sem variš er ķ žróunarašstoš, ef žaš er tališ nżtast betur.

Fleiri verkefni bķša vinnufśsra handa sem losnar um svo sem viš feršažjónustu. Gera mętti sérstakt įtak og styrkja uppbyggingu į žvķ sviši, vķša um land.

 

Aš lokum

Umręšan um matvęlaframleišslu hér į landi ętti aš snśast um hvernig viš stöndum aš breytingum, en ekki hvort viš breytum. Žaš er óhjįkvęmilegt og öllum fyrir bestu aš vel sé stašiš aš mįlum.

 

Heimildir:

1) Landbśnašarstefna ESB, http://europa.eu/pol/agr/flipbook/en/files/agriculture.pdf

2) Skżrsla McKinsey, http://www.stjornarrad.is/rikisstjorn/frettir/nr/494

3) Samrįšsvettvangur, żmis fróšleikurhttp://samradsvettvangur.is/

 

Höfundur er višskiptafręšingur og bóndasonur.